Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá hiện là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh nguy hiểm, trong đó có nhiều bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các rối loạn liên quan đến sức khỏe sinh sản. Mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên toàn thế giới, bao gồm khoảng 1,6 triệu trường hợp tử vong do hút thuốc thụ động. Bên cạnh những hệ lụy về sức khỏe, sử dụng thuốc lá còn gây thiệt hại kinh tế rất lớn, với tổng chi phí chăm sóc y tế và tổn thất năng suất lao động ước tính khoảng 1,4 nghìn tỷ USD mỗi năm, tương đương 1,8% GDP toàn cầu.
Báo cáo toàn cầu về kiểm soát thuốc lá năm 2025 của WHO cho thấy nhiều quốc gia đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Tại khu vực Đông Nam Á, tỷ lệ hút thuốc đã giảm khoảng 40% so với năm 2010 nhờ việc áp dụng hiệu quả các chính sách kiểm soát thuốc lá toàn diện.
Tại Việt Nam, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới trưởng thành giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 38,9% năm 2023. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên cũng ghi nhận xu hướng giảm rõ rệt qua các giai đoạn điều tra. Đồng thời, tình trạng phơi nhiễm với khói thuốc thụ động tại hộ gia đình, nơi làm việc và nơi công cộng tiếp tục được cải thiện đáng kể.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đang đứng trước nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Các sản phẩm này đang có xu hướng nhắm tới giới trẻ, tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng tình trạng nghiện nicotine và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.
Năm 2026, WHO lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp của chiến dịch nhằm cảnh báo về các chiến lược quảng bá, tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá trong việc thu hút thế hệ người dùng mới, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ em; đồng thời kêu gọi các quốc gia tăng cường chính sách bảo vệ giới trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine và các sản phẩm thuốc lá mới.
Để triển khai hiệu quả các hoạt động hưởng ứng, Bộ Y tế đề nghị các địa phương tập trung chỉ đạo các sở, ban, ngành và tổ chức đoàn thể xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế; đẩy mạnh công tác truyền thông về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong thực hiện quy định phòng, chống tác hại thuốc lá.
Bên cạnh đó, các địa phương cần đưa nội dung xây dựng môi trường không khói thuốc vào kế hoạch hoạt động hằng năm; lồng ghép quy định hạn chế hoặc không hút thuốc lá trong việc cưới, việc tang, lễ hội và các hương ước, quy ước tại cộng đồng dân cư; đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định cấm hút thuốc nơi công cộng và các hành vi liên quan đến sản xuất, kinh doanh, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo quy định của pháp luật.
Bộ Y tế cũng đề nghị phát huy vai trò của mạng lưới cộng tác viên, các tổ chức chính trị – xã hội và cộng đồng dân cư trong việc tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nghiêm các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; tích cực xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc.
Việc triển khai hiệu quả các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026 không chỉ góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá mà còn thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường sống an toàn, lành mạnh và phát triển bền vững.
