Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên thế giới, trong đó khoảng 1,6 triệu người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, thuốc lá gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm, bao gồm cả người hút thuốc chủ động và những người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Những con số đáng báo động ấy cho thấy thuốc lá không còn là vấn đề của riêng cá nhân mà đã trở thành gánh nặng lớn đối với y tế và sự phát triển bền vững của xã hội.
Nhiều nghiên cứu y khoa đã khẳng định thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi. Tại Việt Nam, hơn 90% bệnh nhân ung thư phổi có liên quan đến việc sử dụng thuốc lá. Không dừng lại ở đó, người hút thuốc còn đối mặt với nguy cơ cao mắc các bệnh ung thư thanh quản, khoang miệng, thực quản, tụy, dạ dày và nhiều loại ung thư nguy hiểm khác. Đặc biệt, nguy cơ mắc ung thư thanh quản ở người hút thuốc lâu năm có thể cao gấp hàng chục lần so với người không hút thuốc. Điều đáng lo ngại là nhiều căn bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và khả năng điều trị.
Không chỉ là “thủ phạm” gây ung thư, thuốc lá còn tác động trực tiếp đến hệ tim mạch. Các chất độc trong khói thuốc làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tăng huyết áp và đột tử. Chỉ vài phút sau khi hút thuốc, nhịp tim và huyết áp đã tăng lên, khiến tim phải hoạt động quá tải và lâu dài dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đối với hệ hô hấp, thuốc lá được ví như “kẻ hủy diệt thầm lặng” của lá phổi. Khói thuốc làm phá hủy phế nang, suy giảm chức năng hô hấp, gây ho mãn tính, khó thở, viêm phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Theo thống kê, khoảng 90% người mắc COPD là người hút thuốc lá. Những người nghiện thuốc cũng có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp cao hơn nhiều lần so với người không hút thuốc.
Tác hại của thuốc lá còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản và chất lượng giống nòi. Ở nam giới, hút thuốc làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, tăng nguy cơ vô sinh và rối loạn cương dương. Ở nữ giới, thuốc lá làm giảm khả năng mang thai, tăng nguy cơ thai ngoài tử cung, sảy thai, sinh non và thai nhi nhẹ cân. Đặc biệt, phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của thai nhi, làm gia tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh và nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đáng lo ngại hơn, những người không hút thuốc – đặc biệt là phụ nữ và trẻ em – vẫn đang hằng ngày trở thành “nạn nhân” của khói thuốc thụ động. Trẻ em sống trong môi trường có khói thuốc dễ mắc các bệnh viêm đường hô hấp, hen suyễn, viêm tai giữa, suy giảm chức năng phổi và tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh. Điều này cho thấy mỗi điếu thuốc không chỉ gây hại cho người hút mà còn âm thầm đe dọa sức khỏe của những người thân yêu xung quanh.
Bên cạnh những hậu quả về sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng lớn về kinh tế và môi trường. Chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá cùng với thiệt hại về năng suất lao động gây tổn thất hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm. Theo WHO, tổng chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính lên tới hơn 108.700 tỷ đồng/năm. Ngoài ra, việc sản xuất và sử dụng thuốc lá còn góp phần gây phá rừng, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và gia tăng lượng rác thải độc hại ra môi trường.
Đặc biệt, trong những năm gần đây, thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang ngày càng len lỏi mạnh mẽ vào giới trẻ thông qua nhiều hình thức quảng bá tinh vi và đánh vào tâm lý tò mò của thanh thiếu niên. Nhiều người lầm tưởng thuốc lá điện tử “ít hại hơn” thuốc lá truyền thống, tuy nhiên các chuyên gia y tế cảnh báo rằng các sản phẩm này vẫn chứa nicotine gây nghiện và nhiều hóa chất độc hại có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ, tim mạch và hệ hô hấp, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh, sinh viên.
Nói không với thuốc lá không chỉ là lựa chọn để bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn là hành động trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng và tương lai của xã hội. Một môi trường không khói thuốc chính là nền tảng cho một cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và phát triển bền vững.
Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ hôm nay: không hút thuốc, không thử thuốc lá điện tử, tích cực tuyên truyền về tác hại của thuốc lá và chung tay xây dựng môi trường sống trong lành cho thế hệ mai sau. Bởi sức khỏe không thể mua lại bằng bất kỳ giá nào và tương lai chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng từ những lựa chọn đúng đắn ngay từ hôm nay.
