Tìm lời giải chiến lược cho đào tạo Bác sĩ Nội trú trong kỷ nguyên hội nhập

Buổi toạ đàm “hội tụ tinh hoa”

Phát biểu khai mạc sự kiện, PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định toạ đàm là sự kiện đặc biệt khi lần đầu tiên quy tụ được lực lượng "tinh hoa" đông đủ nhất từ các cơ sở đào tạo, Sở Y tế và bệnh viện thực hành trên cả nước. Sự kiện có sự góp mặt của hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các Sở Y tế (Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang, Thanh Hóa, Phú Thọ, Tuyên Quang...), lãnh đạo các cơ sở đào tạo BSNT và hơn 40 bệnh viện tuyến Trung ương và địa phương được Bộ Y tế cho phép tham gia đào tạo sau đại học.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh, lần đầu tiên trong lịch sử, chức danh bác sĩ nội trú đã được đưa vào luật và bắt buộc phải luật hóa. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng thông tư đào tạo mới và sửa đổi Nghị định số 111/2017/NĐ-CP của Chính phủ Quy định về tổ chức đào tạo thực hành trong đào tạo khối ngành sức khỏe để siết chặt chất lượng, tránh tình trạng mở mã ngành tràn lan nhưng chất lượng không đảm bảo.

Thứ trưởng nhấn mạnh: “Đào tạo BSNT phải gắn với chất lượng, không thể mở mã ngành tràn lan. Phải có sự giao thoa giữa nhà quản lý hoạch định chính sách và các nhà chuyên môn để các quy định thực sự đi vào đời sống”.

Theo GS.TS. Nguyễn Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, đào tạo bác sĩ nội trú là một mô hình đào tạo đặc thù, có vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao cho đất nước. Trong bối cảnh ngành y tế và giáo dục đại học đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện và hội nhập quốc tế, việc cùng nhìn nhận thực trạng, tháo gỡ khó khăn, thống nhất định hướng phát triển chương trình đào tạo là hết sức cần thiết.

Theo Bộ Y tế, đào tạo bác sĩ nội trú tại Việt Nam có lịch sử 52 năm (từ năm 1974). Tính đến hết năm 2025, toàn quốc đã đào tạo được 8.441 bác sĩ nội trú. Dự kiến trong năm 2026, sẽ có thêm 1.276 bác sĩ nội trú tốt nghiệp. Đây là nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng vai trò nòng cốt tại các bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh trong công tác khám bệnh, chữa bệnh, tăng cường trực cấp cứu, hồi sức; tham gia công tác đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới; hướng dẫn sinh viên thực hành; nghiên cứu khoa học... Tuy nhiên số lượng bác sĩ nội trú mới chiếm khoảng 4% tổng số bác sĩ tốt nghiệp trong cả nước.

Kinh nghiệm quốc tế và giải pháp hội nhập

Trình bày báo cáo đề dẫn với chủ đề “Đào tạo bác sĩ nội trú trong khối ngành sức khỏe, kinh nghiệm quốc tế và đề xuất giải pháp hội nhập”, GS.TS.TTND. Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (ĐHQGHN) đã phác họa một bức tranh toàn cảnh về thực trạng đào tạo tại Việt Nam. Theo đó, dù cả nước có đến 34 trường đại học y dược, nhưng mới chỉ có 13 cơ sở đủ điều kiện đào tạo bác sĩ nội trú. Tuy nhiên, chất lượng đầu ra bác sĩ nội trú suy giảm, không đồng đều; không có chuẩn chung, nhưng bằng tốt nghiệp có giá trị như nhau; phần lớn các bác sĩ nội trú ra trường đều làm việc tại bệnh viện tuyến trung ương, thành phố lớn… không có quy định thực hiện nghĩa vụ xã hội.

Phân tích sâu về các mô hình tiên tiến trên thế giới như Mỹ, Pháp, Nhật Bản, GS. Lê Ngọc Thành nhấn mạnh việc đào tạo bác sĩ nội trú phải được xem là giai đoạn then chốt để hình thành tay nghề chuyên sâu. Từ đó, ông đề xuất một lộ trình mang tính đột phá: Xây dựng kỳ thi Quốc gia để xếp hạng năng lực, làm cơ sở để sinh viên chọn chuyên khoa và bệnh viện thực hành (mô hình Le Matching). Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch, công bằng mà còn giúp phân bổ nguồn lực y tế chất lượng cao một cách hợp lý hơn.

Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (ĐHQGHN) cũng thẳng thắn nêu lên thách thức: Việt Nam đang đứng trước bài toán khó giữa việc phải tăng nhanh số lượng bác sĩ để đáp ứng nhu cầu xã hội và việc đảm bảo chất lượng khắt khe để hội nhập. Giáo sư khẳng định, đã đến lúc cần cải cách toàn diện và đồng bộ trong đào tạo nhân lực y khoa vừa đáp ứng nhu cầu xã hội vừa hội nhập quốc tế. Theo đó thời gian đào tạo đại học là 6 năm và sau đại học là từ 3 đến 5 năm (tùy chuyên khoa). Các trường đại học y dược sẽ là nơi cấp bằng chuyên khoa. Cấp chứng nhận đào tạo liên tục và duy trì chứng chỉ nghề nghiệp là các hội nghề nghiệp, các cơ quan chức năng sẽ là đơn vị thực hiện công tác thanh, kiểm tra.

Hiến kế tháo gỡ điểm nghẽn

Tại phiên thảo luận do PGS.TS. Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế, TS. Nguyễn Văn Quân, Cục phó Cục KHCN&ĐT, Bộ Y tế cùng GS.TS.TTND. Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (ĐHQGHN), GS.TS. Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, GS.TS. Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược – Đại học Huế và GS.TS. Nguyễn Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Cần Thơ điều hành, nhiều ý kiến tâm huyết đã được đưa ra.

TS. Nguyễn Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế cho biết, việc xây dựng khung pháp lý cho đào tạo bác sĩ nội trú đang bước vào giai đoạn quan trọng. Sau khi Luật Giáo dục đại học 2025 quy định chương trình đào tạo chuyên sâu trình độ sau đại học, cấp văn bằng bác sĩ nội trú và chuyên khoa là loại hình đào tạo đặc thù do Bộ Y tế hướng dẫn, quản lý, Bộ Y tế đang triển khai xây dựng chuẩn năng lực bác sĩ chuyên khoa và dự kiến ban hành trong Quý III năm 2026.

Theo đó, trên cơ sở chuẩn năng lực, Bộ Y tế sẽ xây dựng Thông tư hướng dẫn tổ chức thực hiện và quản lý chương trình bác sĩ nội trú, trong đó tập trung vào hai trụ cột: chuẩn chương trình đào tạo theo từng chuyên khoa và tiêu chuẩn bệnh viện thực hành theo năng lực tiếp nhận của từng cơ sở. Dự kiến hệ thống chuyên khoa cũng sẽ được rà soát, tinh gọn từ 62 xuống hơn 40 chuyên khoa, gắn mỗi chuyên khoa với chuẩn năng lực và chuẩn chương trình tương ứng.

GS.TS. Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược – Đại học Huế nhấn mạnh, Thông tư đào tạo chuyên khoa cần xác lập một khung chuẩn chung về năng lực, nhưng vẫn cho phép linh hoạt trong triển khai theo đặc thù từng chuyên ngành và từng cơ sở thực hành. Theo Giáo sư, có những chuyên ngành đòi hỏi thời gian đào tạo dài hơn, tương tự các mô hình quốc tế, do đó Việt Nam cần tiếp cận theo hướng phân tầng thời gian đào tạo thay vì áp dụng một khuôn mẫu cứng.

Theo GS.TS. Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, việc đổi mới đào tạo bác sĩ nội trú là phù hợp, nhưng có lộ trình cụ thể. Hiện nay, Hội đồng Y khoa quốc gia đang chuẩn bị điều kiện để từ cuối năm 2027 tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực trên toàn quốc, các cơ sở đào tạo có thể xem xét, tích hợp hai kỳ thi này.

Hiệu trưởng Đại học Y Hà Nội đề xuất ba ưu tiên. Thứ nhất: tập trung xây dựng mô hình đào tạo sau đại học khối ngành sức khỏe tại Việt Nam, trong đó khẩn trương sửa đổi các quy định đào tạo sau đại học, vì các quy định hiện hành đã quá cũ, không còn phù hợp. Thứ hai, đề xuất ban hành cơ chế tài chính (lương) cho người học bác sĩ nội trú. Thứ ba, xây dựng các tiêu chí đầu vào, đầu ra, chuẩn hóa chương trình đối với đào tạo bác sĩ nội trú.

GS.TS. Nguyễn Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cho rằng việc triển khai đổi mới chắc chắn cần lộ trình, nhưng không thể kéo dài hơn nữa nếu muốn hội nhập. Ông đề xuất cần tích hợp hợp lý giữa kỳ thi đánh giá năng lực, thi đầu vào đào tạo chuyên khoa và cấp chứng chỉ hành nghề để giảm áp lực cho người học, tiết kiệm nguồn lực và tăng hiệu quả quản lý. Đồng thời lưu ý mọi cải cách cần tính đến tác động tới hệ thống y tế cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh nhân lực tuyến xã, tuyến huyện đang gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn quản lý địa phương, TS.BS. Lê Văn Cường, Giám đốc Sở Y tế Thanh Hóa cho rằng cần hướng tới nâng tỷ lệ bác sĩ nội trú từ khoảng 5% hiện nay lên 10% trong tương lai để đủ đáp ứng nhu cầu từ tuyến tỉnh trở lên, song điều kiện tiên quyết là phải có cơ chế hỗ trợ tài chính cho người học và bài toán phân bổ nhân lực hợp lý.

Nhiều ý kiến cũng đề xuất kỳ thi quốc gia tuyển sinh bác sĩ nội trú nên được xây dựng theo lộ trình nhiều giai đoạn. GS.TS. Tạ Văn Trầm, Hiệu trưởng Trường Y Dược – Đại học Trà Vinh đề xuất giai đoạn đầu có thể sử dụng ngân hàng đề chung kết hợp hồ sơ năng lực, phỏng vấn và đánh giá thái độ nghề nghiệp; sau đó từng bước hoàn thiện thành kỳ thi chuẩn hóa toàn quốc.

Trong khi đó, PGS.TS. Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho rằng không nên đồng nhất kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề với tuyển sinh nội trú do thời gian và mục tiêu đào tạo khác nhau; đồng thời đề xuất đánh giá thí sinh toàn diện hồ sơ học tập, năng lực, phỏng vấn và sự phù hợp với chương trình đào tạo. Ông nhấn mạnh bác sĩ nội trú là “tài sản quốc gia”, cần được tuyển chọn theo tiêu chí tinh hoa.

Các đại biểu từ bệnh viện thực hành cũng nêu rõ nhiều vấn đề tồn tại như thiếu chế độ lương, bảo hiểm xã hội cho người học nội trú; tiêu chí bệnh viện thực hành chưa thống nhất; hoạt động nghiên cứu khoa học trong đào tạo nội trú còn hạn chế. Đặc biệt cảnh báo nguy cơ “mở rộng quá nhanh” làm giảm tính tinh hoa nếu không kiểm soát chặt chất lượng và năng lực cơ sở đào tạo.

Một số ý kiến đề xuất tăng cường đào tạo bác sĩ y học cổ truyền nhằm đáp ứng nhu cầu tại vùng sâu, vùng xa; đồng thời nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu khoa học trong chương trình đào tạo nội trú.

Kết thúc tọa đàm, Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức kêu gọi các chuyên gia tiếp tục đóng góp ý kiến tâm huyết để Bộ Y tế hoàn thiện các văn bản pháp quy về đào tạo bác sĩ nội trú và các lực lượng chuyên khoa. Tọa đàm không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn mở ra định hướng về sự giao thoa giữa quản lý và chuyên môn, tạo tiền đề để xây dựng hệ thống đào tạo y khoa Việt Nam ngang tầm khu vực và thế giới.

Một số hình ảnh tại toạ đàm:

Phòng Khoa học và Công nghệ