Hội nghị tập huấn triển khai Luật Báo chí và nâng cao chất lượng tạp chí khoa học

Tham dự Hội nghị có ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí; bà Mai Hương Giang, Phó Cục trưởng Cục Báo chí; bà Nguyễn Thị Minh Huế, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo Trung ương; bà Nguyễn Lê Vân, Phó Trưởng Phòng Báo chí - Xuất bản, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, cùng gần 100 đại diện các tạp chí khoa học khu vực phía Nam.

Đoàn đại biểu Tạp chí Y Dược học Cần Thơ do PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Vân, Phó Tổng Biên tập Tạp chí, làm Trưởng đoàn tham dự Hội nghị. Trong khuôn khổ sự kiện, đoàn đã tích cực tham gia các hoạt động, trao đổi chuyên môn, đồng thời chủ động kết nối, mở rộng hợp tác với các đối tác trong lĩnh vực xuất bản và tạp chí khoa học.

Cập nhật những điểm mới của Luật Báo chí 2025

Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc phát biểu khai mạc Hội nghị

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí, nhấn mạnh vai trò của tạp chí khoa học trong hệ thống báo chí cách mạng Việt Nam và hệ sinh thái khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo. Tạp chí không chỉ công bố kết quả nghiên cứu mà còn góp phần kết nối các nhà khoa học, lan tỏa tri thức và nâng cao vị thế khoa học Việt Nam. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, các tạp chí khoa học đứng trước những yêu cầu mới về chất lượng công bố, liêm chính học thuật, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế.

Trình bày chuyên đề “Phổ biến các nội dung mới của Luật Báo chí 2025 và các văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết”, Cục trưởng Lưu Đình Phúc phân tích những thay đổi quan trọng của Luật Báo chí 2025.

Điểm nổi bật là sự chuyển dịch từ tư duy quản lý báo chí truyền thống sang kiến tạo hệ sinh thái báo chí số, đa nền tảng, trong đó không gian mạng được xác lập là môi trường hoạt động chính thức của báo chí. Luật đồng thời đặt nền tảng cho việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia, phát triển mô hình báo chí đa dịch vụ, mở rộng liên kết trong hoạt động báo chí và chuyển sang quản trị bằng dữ liệu, công nghệ số.Đặc biệt, Luật lần đầu thiết lập khung pháp lý liên quan đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong báo chí. AI được xem là công cụ hỗ trợ, nhưng không thay thế trách nhiệm nghề nghiệp; nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra phải được kiểm chứng và tuân thủ pháp luật, sở hữu trí tuệ và đạo đức nghề nghiệp.

Bà Mai Hương Giang, Phó Cục trưởng Cục Báo chí trình bày Báo cáo tổng quan tạp chí khoa học

Phổ biến nội dung Thông tư cấp phép có liên quan tạp chí khoa học, bà Mai Hương Giang, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, các quy định mới hướng đến tinh gọn thành phần hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và tạo thuận lợi cho cơ quan báo chí, tạp chí khoa học trong hoàn thiện thủ tục pháp lý, ổn định hoạt động và phát triển chuyên môn.

Thông tin được chia sẻ tại Hội nghị cho biết Thông tư 20 áp dụng từ ngày 1/7/2026, theo hướng đơn giản hóa hồ sơ, trong đó cơ quan báo chí chỉ cần xây dựng một đề án theo mẫu, không còn yêu cầu tờ khai và danh sách nhân sự như trước.

Toàn cảnh Hội nghị

Chất lượng và liêm chính học thuật là nền tảng

Các tham luận chuyên môn tại hội nghị tập trung vào vấn đề cốt lõi: làm thế nào để tạp chí khoa học Việt Nam nâng cao chất lượng công bố, chuyên nghiệp hóa quy trình xuất bản và từng bước hội nhập quốc tế.

GS. TS Nguyễn Trọng Hoài, Phó Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh chia sẻ Chuyên đề tại Hội nghị

Chia sẻ kinh nghiệm về những công bố giá trị của các nhà khoa học Việt Nam và thế giới trên Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á (JABES), GS Nguyễn Trọng Hoài, Phó Tổng biên tập JABES nhấn mạnh chất lượng công bố phải là tiêu chí quyết định. Các tạp chí cần chủ động xây dựng cộng đồng tác giả, phát hiện và đồng hành với những ý tưởng nghiên cứu có tiềm năng.

Đáng chú ý, quá trình quốc tế hóa không nên chỉ được nhìn nhận qua mục tiêu gia nhập các cơ sở dữ liệu quốc tế, mà cần bắt đầu từ chất lượng và liêm chính học thuật; hội đồng biên tập, phản biện phải hoạt động thực chất, độc lập và minh bạch. Giá trị của bài báo cũng không dừng ở xuất bản mà cần tiếp tục được truyền thông đa kênh để mở rộng ảnh hưởng.

Chuyên đề “Chuẩn hóa quy trình biên tập và xuất bản: Tạp chí khoa học theo thông lệ quốc tế - Từ kiểm soát chất lượng đến quản trị xuất bản” do GS Phan Thắng Bách trình bày, tập trung vào yêu cầu chuyên nghiệp hóa toàn bộ quy trình xuất bản.

Từ hoạt động biên tập, phản biện đến quản trị xuất bản, các tạp chí cần từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế, đồng thời tăng cường kết nối giữa các tạp chí khoa học để chia sẻ kinh nghiệm và hình thành các diễn đàn chuyên môn.

Với chuyên đề “Lộ trình, giải pháp và những bài học kinh nghiệm trong việc đưa tạp chí gia nhập các hệ thống cơ sở dữ liệu học thuật quốc tế uy tín”, TS Trần Thanh Điện, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình quốc tế hóa tạp chí.

Các giải pháp được nhấn mạnh gồm mở rộng nguồn bài thông qua hợp tác, hội nghị - hội thảo; xây dựng chính sách thu hút bài; phát triển cộng đồng tác giả và phản biện. Kinh nghiệm từ quá trình gia nhập Scopus cho thấy việc mở rộng mạng lưới và xây dựng nguồn bài chất lượng là yếu tố quan trọng trong hành trình quốc tế hóa tạp chí.

Một nội dung xuyên suốt hội nghị là yêu cầu chuyển đổi mô hình hoạt động của tạp chí khoa học.Theo đó, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa bài báo từ bản in lên website mà phải hình thành hệ thống xuất bản khoa học số hiện đại, bao gồm quản trị tòa soạn, tiếp nhận và xử lý bản thảo, phản biện, định danh đối tượng, chuẩn hóa dữ liệu, lưu trữ, xuất bản đa định dạng và ứng dụng AI trong quản trị, biên tập.

Cùng với đó là yêu cầu kiểm soát đạo văn, dữ liệu giả, trích dẫn không phù hợp, xung đột lợi ích và trách nhiệm khi sử dụng AI. Đây được xem là những điều kiện nền tảng để xây dựng niềm tin đối với tạp chí và công bố khoa học.

Chuyên đề "Lộ trình, giải pháp và kinh nghiệm trong phát triển Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ vào hệ thống cơ sở dữ liệu học thuật quốc tế uy tín" do TS. Trần Thanh Điện, Phó Tổng biên tập Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ trình bày

Hiện Việt Nam có 309 cơ quan tạp chí khoa học, chiếm khoảng 52% tổng số cơ quan tạp chí toàn quốc. Trong đó, 148 cơ quan tạp chí khoa học đã triển khai loại hình điện tử. 16 tạp chí đạt chỉ mục quốc tế uy tín thuộc cơ sở dữ liệu Scopus hoặc Web of Science.

Hướng tới những tạp chí khoa học chuyên nghiệp, có sức cạnh tranh quốc tế

Tại phiên trao đổi, các đại biểu cũng đặt nhiều câu hỏi về cơ chế tài chính, tiêu chí đánh giá tạp chí khoa học, chế độ đối với đội ngũ biên tập - phản biện, tiêu chuẩn bổ nhiệm lãnh đạo tạp chí và định hướng hỗ trợ những tạp chí có tiềm năng gia nhập các hệ thống chỉ mục quốc tế.

Phát biểu Kết luận Hội nghị Cục trưởng Lưu Đình Phúc nhấn mạnh tạp chí khoa học không thể phát triển đơn lẻ mà cần được đặt trong hệ sinh thái học thuật, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Cục trưởng Cục Báo chí đề nghị trong thời gian tới, các tạp chí cần tập trung đẩy mạnh các nội dung trọng yếu:

- Chuyên nghiệp hóa tổ chức và nhân lực: rà soát mô hình tổ chức kiện toàn hội đồng biên tập, nâng cao vai trò trách nhiệm Ban biên tập, hình thành đội ngũ BTV, thư ký tòa soạn, CTV, phản biện có năng lực chuyên môn và xuất bản số.

- Lấy chất lượng và liêm chính khoa học làm nền tảng, chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và phản biện, tăng cường phản biện độc lập, keiemsr soát đạo văn xung đột lợi ích. Sử dụng AI đi đôi kiểm soát chất lượng, xác định rõ trách nhiệm.

- Chuyển mạnh xuất bản điện tử sang xuất bản khoa học, đầu tư hạ tầng, chuẩn hóa dữ liệu, tăng khả năng kết nối chia sẻ, đồng thời chủ động hội nhập quốc tế.

Một số hình ảnh tại Hội nghị:

Phòng Khoa học và Công nghệ